دکتر «علي‌اصغرحاتم‌نيا» رئيس دانشکده علوم پايه در اين گفت‌وگو ضمن تشريح وضعيت دانشکده و برنامه‌هاي توسعه دانشکده، از برنامه‌هاي آتي دانشکده سخن مي‌گويد.

مشروح مصاحبه:

1-  وضعيت کلي دانشکده را شرح دهيد؟ دانشکده علوم پايه دانشگاه ايلام با فعاليت در چهار گروه آموزشي رياضي، فيزيک، شيمي و زيست‌شناسي، در زمينه آموزش و پژوهش در حوزه‌هاي مختلف علوم پايه فعاليت مي‌کند. در حال حاضر، 950 دانشجو در اين دانشکده مشغول به تحصيل هستند، که 300 نفر از آنان دانشجوي بين‌الملل مي‌باشند. اين ترکيب دانشجويي، به‌ويژه با توجه به حضور دانشجويان بين‌الملل در برخي رشته‌ها و مقاطع تحصيلات تکميلي، از ويژگي‌هاي قابل توجه دانشکده است. گروه زيست‌شناسي در مقاطع کارشناسي و کارشناسي ارشد فعاليت دارد. در مقطع تحصيلات تکميلي، گرايش‌هاي «ميکروبيولوژي» و «سيستماتيک و بوم شناسي گياهي» را هم براي دانشجويان داخل و هم با استقبال چشمگير براي دانشجويان بين‌الملل داير داريم. در مقطع کارشناسي نيز دانشکده تاکنون چهار کد رشته کارشناسي در دپارتمان‌هاي مختلف موجود است، که بسيار خرسنديم اعلام کنم به‌تازگي و در کنکور سال جاري، يک مقطع کارشناسي ديگر (ميکروبيولوژي) به گروه زيست‌شناسي افزوده شده است؛ بدين ترتيب، زيست‌شناسي جزء معدود رشته هاي دانشگاه مي‌باشد، که دو مقطع کارشناسي مستقل زيست فناوري و ميکروبيولوژي را پوشش مي‌دهد. گروه رياضي در حوزه‌هاي مختلف رياضيات محض و کاربردي فعاليت دارد. از زمينه‌هاي تخصصي اين گروه مي‌توان به آناليز رياضي، آناليز عددي، جبر و هندسه اشاره کرد. اين گروه در برنامه‌هاي آموزشي و تحصيلات تکميلي خود، متناسب با رشته‌ها و گرايش‌هاي مصوب، در حال حاضر پذيراي دانشجويان کارشناسي و کارشناسي ارشد ايراني و بين‌الملل است. گروه فيزيک در حوزه‌هاي مختلف فيزيک نظري و تجربي فعاليت مي‌کند و از جمله زمينه‌هاي تخصصي آن مي‌توان به فيزيک ذرات بنيادي و نظريه ميدان‌ها و فيزيک ماده چگال اشاره کرد.  اين گروه در حال حاضر پذيراي دانشجويان کارشناسي فيزيک و کارشناسي ارشد ايراني و بين‌الملل (در يک گرايش) است. گروه شيمي در زمينه‌هاي مختلف شيمي، از جمله شيمي آلي، شيمي تجزيه، شيمي فيزيک و شيمي معدني فعاليت مي‌کند. نانوشيمي نيز از زمينه‌هاي بين‌رشته‌اي مرتبط با فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي اين گروه است. اين گروه در حال حاضر پذيراي دانشجويان کارشناسي و کارشناسي ارشد و دکتري ايراني و بين‌الملل است.

در حال حاضر، دانشکده داراي 43 عضو هيئت علمي است، که شامل هفت نفر استاد، 14 نفر دانشيار و 22 نفر استاديار مي‌شوند. اعضاي هيئت علمي، مسئوليت آموزش، فعاليت‌هاي پژوهشي، راهنمايي پايان‌نامه‌ها و پروژه‌هاي دانشجويي و مشارکت در امور علمي و اجرايي دانشکده را بر عهده دارند. همچنين، 12 نفر از کارکنان اداري، آموزشي و پشتيباني در پيشبرد امور دانشکده فعاليت مي‌کنند. بخشي از اين همکاران در امور آموزش و تحصيلات تکميلي و امور اداري مشغول‌اند و کارشناسان آزمايشگاه نيز در زمينه آماده‌سازي، نگهداري و پشتيباني از فعاليت‌هاي آزمايشگاهي گروه‌هاي مربوط همکاري دارند. در اين زمينه، برطرف کردن خلاء هاي موجود به هدف پشتيباني از فعاليت هاي  اجرايي و علمي دانشکده و افزايش ظرفيت کارشناسي در برنامه است.

دانشکده از فضاهاي آموزشي و آزمايشگاه‌هاي مرتبط با گروه‌هاي آموزشي برخوردار است، که براي اجراي برنامه‌هاي درسي و انجام بخشي از فعاليت‌هاي عملي و پژوهشي دانشجويان مورد استفاده قرار مي‌گيرند. حفظ، به‌روزرساني و توسعه امکانات و تجهيزات، تقويت زيرساخت‌هاي آزمايشگاهي، ارتقاي کيفيت آموزش و فراهم کردن فرصت‌هاي بيشتر براي آموزش و فعاليت‌هاي پژوهشي دانشجويان، از جمله زمينه‌هاي مهم توسعه دانشکده به شمار مي‌روند.

2 - در حال حاضر وضعيت دانشکده از حيث توسعه و جايگاه علمي را چگونه ارزيابي مي‌فرماييد؟

دانشکده علوم پايه از نظر فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي، ظرفيت‌هاي علمي قابل توجهي دارد و در توليدات علمي دانشگاه نقش مؤثري ايفا مي‌کند. بر اساس آخرين داده‌هاي علم‌سنجي، اين دانشکده از نظر تعداد و سرانه مقالات نمايه‌شده در پايگاه ISI، در رتبه نخست دانشگاه قرار دارد. اين جايگاه حاصل فعاليت‌هاي پژوهشي اعضاي هيئت علمي در حوزه‌هاي مختلف علوم پايه است. همچنين، هفت نفر از اعضاي هيئت علمي دانشکده در فهرست دانشمندان پراستناد يک و دو درصد برتر جهان قرار دارند. اين موضوع نشان‌دهنده اثرگذاري بخشي از فعاليت‌هاي پژوهشي دانشکده در سطح بين‌المللي است.

در کنار اين دستاوردها، توسعه فعاليت‌هاي پژوهشي و ارتقاي کيفيت آموزش همچنان از اولويت‌هاي دانشکده به شمار مي‌رود. در همين راستا، در دو فراخوان اخير جذب اعضاي هيئت علمي، چهار نفر در رشته‌هاي رياضي، زيست‌شناسي و فيزيک جذب شده‌اند، يا در مراحل نهايي جذب قرار دارند. همچنين برنامه‌ريزي براي جذب نيروهاي متخصص متناسب با نياز گروه‌هاي آموزشي و تقويت ظرفيت‌هاي علمي و پژوهشي نيز در دستور کار قرار دارد.

در مجموع، رويکرد دانشکده بر حفظ دستاوردهاي علمي موجود، استفاده بهتر از ظرفيت اعضاي هيئت علمي و فراهم کردن زمينه مناسب‌تر براي توسعه آموزش و پژوهش استوار است. در اين مسير، توجه به کيفيت پژوهش‌ها، تقويت زيرساخت‌هاي مورد نياز و گسترش همکاري‌هاي علمي مي‌تواند به بهبود بيشتر جايگاه دانشکده در سطح دانشگاه و جامعه علمي کشور کمک کند.

3- مهم‌ترين محورها و اولويت‌هاي مديريتي حضرتعالي در دوره اخير براي ارتقاي دانشکده چه بوده است؟ در مديريت دانشکده علوم پايه، تلاش بر اين بوده است، که در کنار پيگيري امور جاري آموزشي و اداري، موضوعات اساسي مرتبط با ارتقاي کيفيت آموزش، تقويت فعاليت‌هاي پژوهشي و توسعه ظرفيت‌هاي علمي دانشکده نيز مورد توجه قرار گيرد. مهم‌ترين محورهاي مديريتي در اين دوره عبارت‌اند از:

1- جذب و تأمين نيروي انساني متخصص: يکي از اولويت‌ها، پيگيري جذب اعضاي هيئت علمي متناسب با نيازهاي گروه‌هاي آموزشي و زمينه‌هاي تخصصي مورد نياز دانشکده بوده است. در اين زمينه، تلاش شده است نيازهاي آموزشي و پژوهشي گروه‌ها در فرايند جذب مورد توجه قرار گيرد و زمينه تقويت ظرفيت علمي دانشکده فراهم شود

2-توسعه رشته‌ها و مقاطع تحصيلي: پيگيري ايجاد و توسعه رشته‌ها و کدرشته‌هاي جديد، متناسب با ظرفيت گروه‌هاي آموزشي، نيازهاي علمي و شرايط دانشگاه، از ديگر موارد است. در اين مسير، توجه به تأمين نيروي انساني، امکانات آموزشي و آزمايشگاهي و امکان ارائه مناسب برنامه‌هاي درسي اهميت دارد.

3-ارتقاي کيفيت آموزش در مقطع کارشناسي: مقطع کارشناسي پايه اصلي شکل‌گيري توانمندي‌هاي علمي دانشجويان است و نبايد توجه به تحصيلات تکميلي موجب کم‌رنگ شدن اهميت آن شود. تقويت آموزش مفهومي، بهبود کيفيت ارائه دروس پايه، توجه به نيازهاي آموزشي دانشجويان و فراهم کردن فرصت بيشتر براي فعاليت‌هاي عملي و علمي، از موضوعات مهم در اين زمينه است.

4-تلاش براي تقويت مهارت‌آموزي و کاربردي‌تر کردن آموزش علوم پايه: در کنار آموزش مباني نظري، لازم است دانشجويان با روش‌هاي حل مسئله، مدل‌سازي محاسباتي، کار با نرم‌افزارهاي تخصصي و کاربردهاي علوم پايه در حوزه‌هاي مختلف آشنا شوند. توسعه کارگاه‌هاي آموزشي، فعاليت‌هاي آزمايشگاهي و پروژه‌هاي دانشجويي مي‌تواند در افزايش آمادگي دانش‌آموختگان براي ادامه تحصيل، ورود به بازار کار يا فعاليت‌هاي فناورانه مؤثر باشد.

5-تقويت فعاليت‌هاي پژوهشي و علمي دانشجويان: حمايت از مشارکت دانشجويان در پروژه‌هاي پژوهشي، پايان‌نامه‌ها، فعاليت‌هاي انجمن‌هاي علمي و برنامه‌هاي آموزشي تکميلي، از ديگر زمينه‌هايي است که مي‌تواند به افزايش انگيزه علمي و تقويت ارتباط ميان آموزش و پژوهش کمک کند.

6-بهبود امکانات و هماهنگي ميان گروه‌هاي آموزشي: ارتقاي کيفيت آموزش و پژوهش مستلزم توجه به وضعيت آزمايشگاه‌ها، تجهيزات، فضاها و امکانات آموزشي و نيازهاي کارشناسي و پشتيباني است. پي‌گيري نيازهاي گروه‌هاي آموزشي و ايجاد هماهنگي ميان آن‌ها براي استفاده بهتر از امکانات موجود، از موضوعات مهم در اداره دانشکده به شمار مي‌رود.

در مجموع، رويکرد مديريتي ما بر شناسايي نيازهاي واقعي دانشکده، استفاده بهتر از ظرفيت‌هاي موجود و پيگيري تدريجي برنامه‌هاي توسعه‌اي استوار است. تحقق اين اهداف به همکاري اعضاي هيئت علمي، مديران گروه‌ها، کارکنان و دانشجويان و نيز حمايت و هماهنگي با مديريت دانشگاه نياز دارد.

4- در زمينه ارتقاي کيفيت تدريس و همچنين جذب اعضاي هيئت علمي جوان و نخبه چه موفقيت‌هايي حاصل شده است؟ در زمينه جذب اعضاي هيئت علمي، تلاش شده است نيازهاي گروه‌هاي آموزشي و اولويت‌هاي علمي دانشکده در نظر گرفته شود و در فراخوان‌هاي جذب، علاوه بر سوابق علمي و پژوهشي داوطلبان، تناسب تخصص آن‌ها با نيازهاي آموزشي و پژوهشي گروه‌ها نيز مورد توجه قرار گيرد. جذب نيروهاي جوان و توانمند مي‌تواند به تقويت فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي و انتقال تجربه ميان نسل‌هاي مختلف اعضاي هيئت علمي کمک کند. البته تحقق اين هدف به وجود ظرفيت جذب و تأمين نيازهاي واقعي گروه‌هاي آموزشي نيز وابسته است.

در زمينه ارتقاي کيفيت تدريس نيز بر بهبود کيفيت ارائه دروس، مشارکت بيشتر دانشجويان در فرآيند يادگيري و استفاده متناسب از ابزارهاي آموزشي تأکيد شده است. بهره‌گيري از نرم‌افزارهاي تخصصي و محاسباتي، تمرين‌هاي مسئله‌محور، فعاليت‌هاي آزمايشگاهي و پروژه‌هاي آموزشي، متناسب با ماهيت هر درس، مي‌تواند در درک بهتر مفاهيم و تقويت مهارت‌هاي دانشجويان مؤثر باشد. همچنين توجه به بازخورد دانشجويان و بررسي مسائل آموزشي در گروه‌هاي آموزشي و شوراي دانشکده، از راه‌هاي شناسايي مشکلات و پيگيري بهبود کيفيت تدريس است. با اين حال، ارتقاي کيفيت آموزش فرآيندي مستمر است و نمي‌توان آن را صرفاً با جذب اعضاي هيئت علمي جديد يا اجراي چند برنامه آموزشي محقق‌شده دانست. بهبود امکانات آموزشي و آزمايشگاهي، فراهم‌کردن فرصت‌هاي توانمندسازي اعضاي هيئت علمي و توجه به نيازهاي دانشجويان نيز در اين مسير اهميت دارد. رويکرد دانشکده، پي‌گيري تدريجي اين موارد متناسب با امکانات و ظرفيت‌هاي موجود است.

5- روند تکميل و راه‌اندازي ساختمان جديد دانشکده را شرح دهيد؟ راه‌اندازي ساختمان جديد دانشکده علوم پايه در آغاز نيم‌سال اول سال تحصيلي 1405-1404، گامي مهم در بهبود فضاي آموزشي، اداري و آزمايشگاهي دانشکده بود. با توجه به تعدد گروه‌هاي آموزشي و ضرورت انتقال کلاس‌ها، تجهيزات تخصصي آزمايشگاه‌ها و وسايل اداري، اين فرآيند به برنامه‌ريزي و هماهنگي ميان بخش‌هاي مختلف دانشگاه نياز داشت. اين جابه‌جايي با همکاري رياست محترم دانشگاه، معاونت‌هاي مربوطه، کارکنان آموزشي و اداري، کارشناسان آزمايشگاه‌ها و ساير همکاران انجام شد. يکي از ملاحظات اصلي، آماده‌سازي فضاهاي جديد و تداوم فعاليت‌هاي آموزشي در زمان انتقال بود. همچنين، جابه‌جايي تجهيزات تخصصي و آزمايشگاهي گروه‌هاي فيزيک، شيمي و زيست‌شناسي با توجه به ماهيت و حساسيت آن‌ها نيازمند دقت و هماهنگي بود. با تلاش مجموعه همکاران، بخش عمده فضاهاي آموزشي، اداري و آزمايشگاهي تجهيز و براي ادامه فعاليت دانشکده آماده شد. در حال حاضر، ساختمان جديد بستر مناسب‌تري براي فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي فراهم کرده است. با اين حال، براي استفاده بهتر از ظرفيت‌هاي آن، تأمين برخي امکانات تکميلي و به‌ويژه خريد و به‌روزرساني تجهيزات آموزشي و آزمايشگاهي همچنان اهميت دارد. از سوي ديگر، با توجه به محدوديت فضاي موجود و نيازهاي توسعه‌اي دانشکده، گسترش فضاي فيزيکي، سامان‌دهي و محوطه‌سازي پيرامون ساختمان و احداث پارکينگ نيز از اولويت‌هاي مهم آينده به شمار مي‌روند. در مجموع، راه‌اندازي ساختمان جديد حاصل همکاري و تلاش بخش‌هاي مختلف دانشگاه بود و زمينه بهتري براي فعاليت دانشکده فراهم کرد. اکنون لازم است در کنار حفظ و بهبود امکانات موجود، با برنامه‌ريزي و تأمين تدريجي منابع، نيازهاي تجهيزاتي و پژوهشي برطرف شود و توسعه فضاي دانشکده و ساخت محوطه و پارکينگ آن نيز مورد توجه قرار گيرد.

6- آيا برنامه‌اي براي توسعه رشته‌ها/گرايش‌هاي نوين يا دوره‌هاي مشترک بين‌رشته‌اي در دست اجرا داريد؟ توسعه دانشکده علوم پايه را صرفاً در افزايش تعداد رشته‌ها نمي‌دانيم؛ بلکه گسترش گرايش‌ها و شاخه‌هاي تحصيلي و پژوهشي متناسب با نيازهاي علمي، ظرفيت گروه‌هاي آموزشي و امکانات دانشگاه نيز از موضوعات قابل پيگيري است. در اين زمينه، توسعه مقاطع و گرايش‌هاي موجود و ايجاد زمينه براي فعاليت در حوزه‌هاي علمي جديد، با توجه به نيازهاي آموزشي و پژوهشي دانشکده، مورد توجه است. راه‌اندازي کد رشته جديد کارشناسي ميکروبيولوژي نيز يکي از اقدامات انجام‌شده در مسير توسعه آموزشي دانشکده بوده است. در کنار اين موضوع، گسترش همکاري‌هاي بين‌رشته‌اي ميان گروه‌هاي رياضي، فيزيک، شيمي و زيست‌شناسي مي‌تواند فرصت‌هاي تازه‌اي براي آموزش و پژوهش فراهم کند. حوزه‌هايي مانند بيوفيزيک، بيوانفورماتيک، فيزيک محاسباتي، فيتوشيمي، علم داده و نانوفناوري از جمله زمينه‌هايي هستند، که با توجه به تخصص اعضاي هيئت علمي و امکانات موجود، قابليت بررسي و توسعه دارند. تحقق اين ظرفيت‌ها مستلزم شناسايي نيازها، همکاري ميان گروه‌ها و فراهم‌کردن زيرساخت‌هاي آموزشي و پژوهشي لازم است. همچنين، راه‌اندازي گروه آموزشي زمين‌شناسي، مي‌تواند يکي از گزينه‌هاي توسعه آينده دانشکده باشد. البته تصميم‌گيري در اين زمينه بايد با بررسي نيازهاي دانشگاه و منطقه، امکان جذب اعضاي هيئت علمي متخصص، تأمين امکانات و تجهيزات مورد نياز و به‌ويژه فراهم‌بودن فضاي آموزشي و آزمايشگاهي مناسب انجام شود. در مجموع، رويکرد دانشکده، بررسي و پيگيري طرح‌هاي توسعه‌اي متناسب با ظرفيت‌هاي واقعي و نيازهاي آينده است. هدف آن است که توسعه رشته‌ها و گرايش‌ها، در کنار گسترش همکاري‌هاي بين‌رشته‌اي، به تقويت کيفيت آموزش و پژوهش منجر شود و با امکانات و منابع دانشگاه نيز تناسب داشته باشد.

7- هدف‌گذاري اصلي دانشکده براي چند سال آينده چيست و چه طرح‌هاي توسعه‌اي در دستور کار قرار دارد؟ هدف اصلي دانشکده علوم پايه در سال‌هاي آينده، ارتقاي کيفيت آموزش و پژوهش، تقويت نيروي انساني متخصص و زمينه سازي براي اثرگذاري بيشتر دانشکده در دانشگاه، جامعه و کشور است. تحقق اين هدف به برنامه‌ريزي متناسب با ظرفيت‌هاي موجود، تأمين منابع و همکاري مستمر گروه‌هاي آموزشي و مديريت دانشگاه نياز دارد. در اين راستا، چند محور اصلي مورد توجه قرار دارد:

1-جذب و تقويت اعضاي هيئت علمي: پيگيري جذب اعضاي هيئت علمي توانمند و جوان، متناسب با نيازهاي آموزشي و پژوهشي گروه‌ها، از اولويت‌هاي دانشکده است. تقويت نيروي انساني علاوه بر بهبود کيفيت تدريس، مي‌تواند زمينه توسعه فعاليت‌هاي پژوهشي و ايجاد حوزه‌هاي علمي جديد را فراهم کند.

2- توسعه رشته‌ها و گرايش‌هاي تحصيلي: بررسي امکان توسعه مقاطع تحصيلي، متنوع‌کردن رشته‌ها و گرايش‌ها و تقويت شاخه‌هاي علمي متناسب با نيازهاي روز، از ديگر اهداف دانشکده است. همچنين، توسعه همکاري‌هاي بين‌رشته‌اي ميان گروه‌هاي رياضي، فيزيک، شيمي و زيست‌شناسي مي‌تواند فرصت‌هاي تازه‌اي براي آموزش و پژوهش ايجاد کند. اجراي اين برنامه‌ها بايد با توجه به نيازهاي علمي، نيروي انساني و امکانات دانشگاه انجام شود.

3-توسعه آزمايشگاه‌ها و زيرساخت‌هاي آموزشي و پژوهشي: استفاده بهتر از ظرفيت ساختمان جديد دانشکده، تهيه و تکميل تجهيزات مورد نياز و به‌روزرساني امکانات آزمايشگاهي و پژوهشي از اولويت‌هاي مهم است. در کنار اين موارد، توسعه فضاي فيزيکي دانشکده، بهسازي محوطه و تأمين امکانات پشتيبان نيز براي پاسخ‌گويي به نيازهاي آينده اهميت دارد.

4- تقويت ارتباط با جامعه و صنعت: يکي از اهداف مهم، گسترش ارتباط گروه‌هاي آموزشي با دستگاه‌هاي اجرايي، مراکز صنعتي و خدماتي و ساير نهادهاي منطقه است. علوم پايه ظرفيت‌هايي دارد که مي‌تواند در حل مسائل واقعي، از تحليل داده و مدل‌سازي گرفته تا کاربردهاي شيمي، زيست‌شناسي و فيزيک، مورد استفاده قرار گيرد. شناسايي نيازهاي منطقه، تعريف پروژه‌هاي مشترک و جهت‌دهي بخشي از فعاليت‌هاي پژوهشي به سمت مسائل کاربردي مي‌تواند به افزايش اثرگذاري دانشکده کمک کند.

5- ارتقاي کيفيت پژوهش و گسترش همکاري‌هاي علمي: حمايت از فعاليت‌هاي پژوهشي اعضاي هيئت علمي و دانشجويان، توسعه همکاري با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشي داخل و خارج از کشور و فراهم‌کردن فرصت بيشتر براي مشارکت دانشجويان در پروژه‌هاي علمي، از ديگر محورهاي مورد توجه است. در اين زمينه، کيفيت و اثرگذاري پژوهش‌ها در کنار کميت توليدات علمي اهميت دارد.

در مجموع، هدف‌گذاري دانشکده بر توسعه متوازن آموزش، پژوهش و زيرساخت‌ها و تقويت ارتباط با جامعه استوار است. انتظار مي‌رود با پيگيري اين اولويت‌ها، استفاده بهتر از ظرفيت‌هاي موجود و حمايت دانشگاه، جايگاه علمي دانشکده تقويت شود و نقش مؤثرتري در تربيت نيروي متخصص و پاسخ‌گويي به نيازهاي علمي و منطقه‌اي ايفا کند.